Đã có một thời, “làm điều tốt” được xem là giá trị thêm — điều mà một doanh nghiệp có thể làm khi lợi nhuận đã về trong tài khoản. Quyên góp cho một trường học địa phương, tài trợ một sự kiện cộng đồng, trồng cây. Có thì tốt, nhưng không phải thiết yếu. Thời đó đang qua đi nhanh chóng, và các doanh nghiệp Việt Nam đang cảm nhận rõ sự thay đổi này.
Ngày nay, trách nhiệm xã hội không còn là một lựa chọn mang tính từ thiện — đó là một chiến lược kinh doanh. Từ những xưởng sản xuất ở Bình Dương đến phòng họp của các startup công nghệ tại Hà Nội, một cuộc cách mạng thầm lặng trong cách vận hành doanh nghiệp đang diễn ra. Và những gì đang bị đặt cược chưa bao giờ lớn hơn thế.
Việt Nam trước ngã rẽ
Việt Nam đã đạt mức tăng trưởng kinh tế đáng kinh ngạc trong thời gian qua. Trong ba thập kỷ qua, đất nước đã chuyển mình từ một trong những quốc gia nghèo nhất thế giới thành một nền kinh tế thu nhập trung bình năng động. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ là xương sống của câu chuyện này — chiếm hơn 95% tổng số doanh nghiệp, sử dụng hơn một nửa lực lượng lao động và đóng góp hơn 40% GDP.
Nhưng tăng trưởng đó kéo theo sự giám sát. Khi Việt Nam ngày càng hội nhập sâu hơn vào thị trường toàn cầu — thông qua các hiệp định thương mại với EU, quan hệ đối tác với các thương hiệu Mỹ, và dòng vốn FDI từ Nhật Bản và Hàn Quốc — các nhà mua hàng và nhà đầu tư quốc tế đang đặt ra những câu hỏi khắt khe hơn về cách sản phẩm được tạo ra, ai là người làm ra chúng, và tác động của điều đó đối với con người và môi trường.
Quy định về ESG đang được cập nhật nhanh chóng
Việt Nam đã đạt được những bước tiến lập pháp thực sự đáng kể.
Luật Bảo vệ Môi trường (2020), được sửa đổi vào tháng 12 năm 2025 và dự kiến sửa đổi thêm một lần nữa vào tháng 10 năm 2026, thắt chặt các quy định về kiểm soát khí thải và chất thải. Vào tháng 5 năm 2026, Chính phủ ban hành Nghị định 110/2026/NĐ-CP về Trách nhiệm Mở rộng của Nhà sản xuất (EPR), yêu cầu các nhà sản xuất và nhà nhập khẩu chịu trách nhiệm tài chính hoặc vận hành đối với vòng đời sau tiêu dùng của sản phẩm và bao bì. Bộ luật Lao động (2019) cùng các văn bản hướng dẫn thi hành cung cấp khung pháp lý cho việc tuân thủ các tiêu chuẩn lao động. Luật Bảo hiểm Xã hội (2024), Luật Việc làm (2025), Luật Bảo hiểm Y tế sửa đổi (2024), Luật Phòng cháy Chữa cháy và Cứu nạn Cứu hộ sửa đổi (2024) được liên tiếp ban hành trong thời gian gần đây thể hiện cam kết của Chính phủ trong việc tăng cường an toàn lao động và các quyền tại nơi làm việc. Luật Phòng chống Tham nhũng sửa đổi (2025), áp dụng cả với khu vực tư nhân, tiếp tục củng cố các yêu cầu công khai tài sản bằng cách nâng ngưỡng kê khai, mở rộng đối tượng phải nộp báo cáo hằng năm và thắt chặt cơ chế giám sát nhằm nâng cao tính minh bạch. Đây không chỉ là những con chữ trên giấy tờ. Các doanh nghiệp xuất khẩu và công ty niêm yết hiện đang phải đối mặt với ngày càng nhiều nghĩa vụ tuân thủ gắn liền với những quy định này.
Ở phạm vi toàn cầu, áp lực còn trực tiếp hơn. Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (CSRD) của châu Âu và Quy định Chống Phá rừng của EU đang định hình lại ý nghĩa của việc bán hàng vào thị trường châu Âu. Đạo luật Thẩm định Chuỗi Cung ứng của Đức buộc các công ty lớn của Đức phải giám sát toàn bộ chuỗi cung ứng của họ về các rủi ro nhân quyền và môi trường — kể cả đối với các nhà cung cấp phụ tại Việt Nam. Năm 2025, Hàn Quốc tái đề xuất dự luật thẩm định bắt buộc về nhân quyền và môi trường đối với các công ty lớn. Chính phủ Việt Nam cũng đã khởi động thí điểm Hệ thống Giao dịch Phát thải vào năm 2025, nhắm vào các ngành công nghiệp phát thải cao, với kế hoạch xây dựng thị trường carbon quốc gia vào năm 2029.
Điểm mấu chốt (the bottom line)
Đối với các doanh nghiệp Việt Nam định hướng xuất khẩu, việc tích hợp các thực hành có trách nhiệm vào hoạt động vận hành hiện là điều kiện tiên quyết để tiếp cận thị trường — không còn là phần bổ sung tùy chọn. Một chiến lược ESG đáng tin cậy ngày càng trở nên thiết yếu để thu hút đầu tư nước ngoài, duy trì quan hệ đối tác với các thương hiệu toàn cầu và mở rộng sang các thị trường mới.
Nhưng đây cũng là một cơ hội thực sự
Nhưng đây không chỉ là câu chuyện về tuân thủ và áp lực. Các doanh nghiệp dẫn đầu về trách nhiệm xã hội đang nhận thấy những lợi ích thương mại thực sự. Họ xây dựng được sự gắn kết của nhân viên bền chặt hơn, giành được niềm tin của người tiêu dùng và mở ra cánh cửa với các nhà đầu tư tìm kiếm tác động tích cực. Họ có khả năng phục hồi tốt hơn trước những thay đổi về quy định và các khủng hoảng về danh tiếng. Họ hấp dẫn hơn đối với thế hệ chuyên gia Việt Nam tiếp theo — những người ngày càng muốn làm việc cho các công ty có giá trị phù hợp với giá trị của bản thân họ.
Những doanh nghiệp chiến thắng trong chương tăng trưởng tiếp theo của Việt Nam sẽ không chỉ là những doanh nghiệp nhanh nhất hay rẻ nhất. Họ sẽ là những doanh nghiệp được tin tưởng nhất. Và niềm tin không được xây dựng bởi những gì một doanh nghiệp nói, mà bởi cách họ hành động — ngày qua ngày, trong chuỗi cung ứng, tại nơi làm việc, trong cộng đồng và thông qua tác động của họ đối với môi trường.
ESG không còn là lựa chọn hay câu chuyện làm đẹp báo cáo, mà đang trở thành điều kiện để doanh nghiệp tồn tại và tăng trưởng bền vững – Tiến sỹ Lê Duy Bình – Giám đốc Economica, Hội thảo trong khuôn khổ Diễn đàn ESG Vietnam 2026.
Bởi vì kinh doanh đúng đắn không chỉ là lựa chọn đạo đức. Đó còn là lựa chọn thông minh.
RBV – Tháng 5, 2026