Việt Nam và EFTA kết thúc đàm phán FTA sau gần 14 năm: Tác động đối với các Doanh nghiệp xuất khẩu sang các thị trường này?
Ngày 02/7/2026, Việt Nam và Khối Thương mại Tự do Châu Âu (EFTA) — gồm Iceland, Liechtenstein, Na Uy và Thụy Sĩ — chính thức công bố kết thúc đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do toàn diện, mở ra cánh cửa mới vào các thị trường có sức mua hàng đầu Châu Âu.
Lưu ý về tình trạng pháp lý: Hai bên mới kết thúc đàm phán thông qua Thông cáo chung ngày 02/7/2026 — hiệp định chưa được ký kết và chưa có hiệu lực. Theo Chính phủ Na Uy, việc ký kết dự kiến diễn ra vào mùa thu năm 2026; thời điểm có hiệu lực sẽ phụ thuộc vào quá trình phê chuẩn của các bên.[2]
Diễn biến chính
Thông cáo chung được đưa ra sau Hội nghị Bộ trưởng EFTA tại Reykjavík (Iceland) ngày 22/6/2026, với sự tham dự của Bộ trưởng Ngoại giao các nước EFTA và Thứ trưởng Bộ Công Thương Việt Nam Nguyễn Sinh Nhật Tân.[1] Đàm phán khởi động từ năm 2012, trải qua giai đoạn gián đoạn kéo dài, được nối lại vào ngày 08/9/2025 tại Geneva và hoàn tất sau 5 vòng đàm phán bổ sung — tổng cộng 21 vòng đàm phán chính thức.[1][2]
Lộ trình từ đàm phán đến thực thi
Khởi động đàm phán FTA Việt Nam – EFTA.
Nối lại đàm phán tại Geneva sau thời gian gián đoạn kéo dài; tiến hành 5 vòng đàm phán bổ sung.
Hội nghị Bộ trưởng EFTA tại Reykjavík đánh dấu việc hoàn tất đàm phán.
Thông cáo chung công bố kết thúc đàm phán
Ký kết chính thức hiệp định (theo thông tin từ Chính phủ Na Uy).
Phê chuẩn nội bộ tại các bên và công bố lộ trình có hiệu lực, biểu thuế và quy tắc xuất xứ chi tiết.
Phạm vi hiệp định: một FTA thế hệ mới, toàn diện
Theo Thông cáo chung, hiệp định bao trùm các lĩnh vực: thương mại hàng hóa, thương mại dịch vụ, quy tắc xuất xứ, các biện pháp vệ sinh và kiểm dịch động thực vật (SPS), hàng rào kỹ thuật trong thương mại (TBT), đầu tư, sở hữu trí tuệ, phòng vệ thương mại, mua sắm chính phủ, thương mại và phát triển bền vững (TSD), doanh nghiệp nhỏ và vừa, cùng hợp tác và nâng cao năng lực.[1]
Điểm đáng chú ý nhất với doanh nghiệp xuất khẩu
- Tiếp cận miễn thuế: Các nước EFTA sẽ tiếp tục dành quyền tiếp cận miễn thuế cho toàn bộ hàng công nghiệp, thủy sản và các sản phẩm biển khác có xuất xứ từ Việt Nam.[2]
- Nhóm hàng hưởng lợi trực tiếp: Máy móc thiết bị điện, giày dép và may mặc, máy móc cơ khí — ba nhóm hàng xuất khẩu hàng đầu của Việt Nam sang EFTA, đều tăng trưởng trên 10%/năm trong thập kỷ qua.[1]
- Chương Thương mại và Phát triển bền vững (TSD): Gắn ưu đãi thương mại với các cam kết về lao động và môi trường — xu hướng nhất quán với EVFTA và các quy định mới của EU về chuỗi cung ứng.
- Điều kiện tiên quyết: Doanh nghiệp chỉ được hưởng ưu đãi khi đáp ứng quy tắc xuất xứ và các yêu cầu ưu đãi khác — chi tiết sẽ có khi văn kiện, biểu thuế và lộ trình thực thi được công bố.[2]
Đặt trong bức tranh FTA của Việt Nam
Việt Nam hiện là một trong những nền kinh tế có độ mở thương mại cao nhất khu vực, với mạng lưới FTA phủ hầu hết các thị trường xuất khẩu trọng điểm. FTA với EFTA sẽ hoàn thiện “mảnh ghép châu Âu” còn lại — bởi bốn nước EFTA không thuộc EU và do đó không nằm trong phạm vi của EVFTA. Việt Nam cũng là thành viên ASEAN thứ sáu kết thúc đàm phán FTA với EFTA, sau Singapore, Philippines, Indonesia, Malaysia và Thái Lan.[2]
| Hiệp định | Đối tác | Tình trạng | Ý nghĩa với xuất khẩu sang châu Âu |
|---|---|---|---|
| EVFTA | 27 nước Liên minh Châu Âu | Có hiệu lực từ 01/8/2020 | Cửa ngõ chính vào thị trường EU; chuẩn mực về cam kết Thương mại và Phát triển Bền vững (TSD) |
| UKVFTA | Vương quốc Anh | Có hiệu lực từ 2021 | Duy trì ưu đãi với thị trường Anh sau Brexit |
| CPTPP | 11 đối tác (bao gồm Anh gia nhập sau) | Có hiệu lực từ 2019 | FTA thế hệ mới với cam kết cao về lao động, môi trường |
| VN–EAEU FTA | Liên minh Kinh tế Á – Âu | Có hiệu lực từ 2016 | Tiếp cận Nga và các nước Trung Á |
| Việt Nam – EFTA | Iceland, Liechtenstein, Na Uy, Thụy Sĩ | Kết thúc đàm phán 02/7/2026; dự kiến ký mùa thu 2026 | Hoàn thiện độ phủ thị trường châu Âu ngoài EU; các thị trường sức mua cao, tiêu chuẩn ESG khắt khe |
Góc nhìn về thương mại và phát triển bền vững: vì sao doanh nghiệp cần sẵn sàng?
Các thị trường EFTA — đặc biệt Thụy Sĩ và Na Uy — nằm trong nhóm có tiêu chuẩn cao trên thế giới về trách nhiệm xã hội doanh nghiệp và thẩm định chuỗi cung ứng. Na Uy đã áp dụng Đạo luật Minh bạch (Åpenhetsloven) yêu cầu doanh nghiệp thẩm định về quyền con người và điều kiện lao động trong chuỗi cung ứng; Thụy Sĩ có các quy định về báo cáo phi tài chính và thẩm định đối với các lĩnh vực nhạy cảm. Người mua tại các thị trường này thường yêu cầu nhà cung ứng chứng minh mức độ tuân thủ quy định về lao động, môi trường, quản trị cao.
Việc hiệp định có riêng một chương về thương mại và phát triển bền vững cho thấy ưu đãi thuế quan và kỳ vọng về tiêu chuẩn lao động – môi trường sẽ song hành. Doanh nghiệp coi tuân thủ lao động là lợi thế cạnh tranh, thay vì chi phí, sẽ ở vị thế tốt nhất khi hiệp định có hiệu lực.
Khuyến nghị hành động cho doanh nghiệp xuất khẩu
- Rà soát danh mục sản phẩm và thị trường mục tiêuĐối chiếu mã HS của sản phẩm với các nhóm hàng hưởng lợi (hàng công nghiệp, thủy sản, dệt may – giày dép, máy móc) và đánh giá tiềm năng tại từng thị trường EFTA.
- Theo dõi văn kiện chính thức và quy tắc xuất xứƯu đãi chỉ áp dụng khi đáp ứng quy tắc xuất xứ. Cập nhật từ Bộ Công Thương và EFTA khi văn kiện, biểu thuế và lộ trình cắt giảm được công bố sau lễ ký.
- Đánh giá mức độ sẵn sàng về tuân thủ lao động, môi trườngRà soát hệ thống quản lý lao động (tiền lương, hợp đồng, giờ làm việc, an toàn vệ sinh lao động) và môi trường theo pháp luật Việt Nam và các tiêu chuẩn quốc tế mà các nhãn hàng EFTA thường tham chiếu.
- Chuẩn bị sẵn sàng cho yêu cầu thẩm định chuỗi cung ứngXây dựng hồ sơ minh bạch, duy trì các hệ thống quản lý tốt về lao động, môi trường, quản lý nhà thầu — đáp ứng các quy định thẩm định chuỗi cung ứng của các đối tác.
- Tích hợp ESG vào chiến lược tiếp cận thị trườngVới người mua Bắc Âu và Thụy Sĩ, năng lực chứng minh thực hành kinh doanh có trách nhiệm là yếu tố chọn lựa nhà cung ứng, không chỉ là giá và chất lượng.
Đồng hành cùng doanh nghiệp trên hành trình hội nhập có trách nhiệm
RBV — Responsible Business Vietnam — là doanh nghiệp xã hội chuyên sâu về tuân thủ lao động, tư vấn ESG và thực hành kinh doanh có trách nhiệm trong chuỗi cung ứng toàn cầu. RBV hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu đánh giá mức độ sẵn sàng, xây dựng hệ thống tuân thủ và đáp ứng kỳ vọng thẩm định của các nhãn hàng quốc tế — để ưu đãi từ các FTA trở thành lợi thế bền vững.
Nguồn tham khảo
- EFTA — “EFTA and Viet Nam conclude negotiations on a Free Trade Agreement”, Thông cáo ngày 02/7/2026: efta.int
- The Investor (VAFIE) — “Vietnam, European Free Trade Association conclude FTA talks after nearly 14 years”, 03/7/2026: theinvestor.vn
- Thông tấn xã Việt Nam (VNA) — “Vietnam, EFTA wrap up negotiations on free trade agreement”, 03/7/2026.
Bài viết mang tính chất thông tin, không thay thế tư vấn pháp lý. Nội dung chi tiết về biểu thuế, quy tắc xuất xứ và lộ trình thực thi sẽ được cập nhật khi văn kiện chính thức được công bố.